VAY VÀNG THÌ CÓ ĐƯỢC TRẢ BẰNG TIỀN KHÔNG?

Trong đời sống, giao dịch vay tài sản là một trong những giao dịch dân sự phổ biến nhằm đáp ứng nhu cầu về vốn và tài sản của các tổ chức, cá nhân. Đối tượng của giao dịch vay tài sản thông thường là tiền, tuy nhiên, bên cạnh các khoản vay là tiền, các giao dịch vay tài sản là vàng cũng dần trở nên phổ biến hơn, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường mà vàng được xem là một loại tài sản có giá trị tích lũy cao, có khả năng bảo toàn giá trị trước những biến động của nền kinh tế. Tuy nhiên, do đặc tính của vàng là loại tài sản có giá trị biến động liên tục theo thời gian, dẫn đến các giao dịch vay tài sản là vàng thường tiềm ẩn nhiều rủi ro và dễ phát sinh tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ hoàn trả tài sản vay. Một trong những vấn đề pháp lý phát sinh là bên vay tài sản là vàng có được phép hoàn trả khoản vay bằng tài sản là tiền hay không?

Trong thực tế, không ít trường hợp khi đến thời hạn thanh toán, bên vay không còn khả năng hoàn trả đúng số lượng vàng đã vay hoặc các bên có sự thay đổi về ý chí liên quan đến phương thức thanh toán. Bên cạnh đó, giá vàng tại thời điểm trả nợ có thể chênh lệch đáng kể so với thời điểm xác lập giao dịch vay tài sản, dẫn đến những mâu thuẫn về giá trị của tài sản vay. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi hợp pháp của các bên trong giao dịch vay tài sản là vàng.

1. Thế nào là giao dịch vay tài sản là vàng?

Giao dịch vay tài sản là vàng là một trong những hình thức vay tài sản đã xuất hiện, tồn tại trong thực tiễn. Xét ở góc độ pháp lý, pháp luật hiện hành không có quy định cụ thể về khái niệm của từng loại giao dịch vay tài sản, trong đó có giao dịch vay tài sản là vàng.

Tuy nhiên, khoản 1 Điều 105 BLDS năm 2015 có quy định tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Đồng thời, Điều 463 BLDS năm 2015 có quy định “Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”.

Do đó, có thể hiểu, mặc dù pháp luật không có quy định cụ thể về “Giao dịch vay tài sản là vàng” nhưng vàng được xác định là một loại tài sản và giao dịch vay tài sản là vàng là một dạng cụ thể của hợp đồng vay tài sản, trong đó đối tượng của hợp đồng vay là vàng - Một tài sản được xác định theo chủng loại, trọng lượng và hàm lượng.

Có thể thấy, theo pháp luật Dân sự, hợp đồng vay tài sản là vàng không phải là một loại hợp đồng độc lập mà được áp dụng các quy định chung về hợp đồng vay tài sản đối với một đối tượng đặc thù là vàng. Bản chất pháp lý của giao dịch này thể hiện ở việc bên cho vay chuyển giao quyền sở hữu đối với một lượng vàng nhất định cho bên vay; đổi lại, bên vay có nghĩa vụ hoàn trả cho bên cho vay một lượng vàng cùng loại, tương đương về số lượng và chất lượng khi đến hạn.

2. Có được phép thực hiện giao dịch vay tài sản là vàng không?

Như đã phân tích ở trên, giao dịch vay tài sản là vàng thực chất là một hình thức giao dịch cụ thể của hợp đồng vay tài sản theo quy định của pháp luật Dân sự. Bên cạnh đó, căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 24/2012/NĐ-CP ngày 03/4/2012 thì tổ chức, cá nhân được pháp luật công nhận và bảo vệ về quyền sở hữu vàng hợp pháp. Khi tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản là vàng thì mặc nhiên cũng sẽ có quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản theo quy định của luật (CSPL: Điều 158 BLDS năm 2015). Đồng thời, pháp luật hiện hành không có bất kì quy định cấm nào đối với hành vi thực hiện giao dịch vay tài sản là vàng.

Như vậy, chủ sở hữu hợp pháp đối với tài sản là vàng hoàn toàn được phép tham gia thực hiện giao dịch vay tài sản là vàng.

3. Xác lập giao dịch vay tài sản là vàng thì có được hoàn trả khoản vay bằng tài sản là tiền hay không?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1, 2 Điều 466 BLDS năm 2015 về nghĩa vụ trả nợ của bên vay trong giao dịch vay tài sản thì có thể hiểu, nếu tài sản là vàng thì phải trả vàng cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác; trường hợp bên vay không thể trả vàng thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vàng đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.

Đồng thời, theo hướng dẫn tại câu 31 Công văn số 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử thì trong trường hợp đối tượng của giao dịch vay tài sản là vàng, Tòa án phải giải quyết buộc bên vay trả lại cho bên cho vay số vàng đã vay, trừ trường hợp có thỏa thuận khác bảo đảm đúng quy định pháp luật. Đối với việc xác định án phí, chi phí tố tụng trong trường hợp này, Tòa án vẫn quy đổi vàng thành tiền theo giá thị trường tại thời điểm xét xử sơ thẩm để tính án phí, chi phí tố tụng.

Vì vậy, đối với giao dịch vay tài sản là vàng, bên vay phải có nghĩa vụ hoàn trả khoản vay bằng vàng cùng loại, đúng số lượng, chất lượng cho bên cho vay. Việc bên vay hoàn trả khoản vay bằng tiền vẫn có thể được pháp luật công nhận nếu được sự đồng ý của bên cho vay.

4. Xác định nghĩa vụ trả lãi chậm thực hiện nghĩa vụ trả nợ đối với giao dịch vay tài sản là vàng:

Theo hướng dẫn tại câu 31 Công văn số 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử thì nghĩa vụ trả lãi chậm thực hiện nghĩa vụ trả nợ được xác định như sau:

Có thể thấy rằng, việc xác định nghĩa vụ trả vàng hay trả tiền trong giao dịch vay tài sản là vàng không thể được ấn định một cách tuyệt đối. Bởi việc hoàn trả khoản vay bằng tiền vẫn có khả thi nhưng phải được xem xét trên cơ sở nội dung thỏa thuận của các bên, bản chất của nghĩa vụ vay cùng quy định của pháp luật Dân sự hiện hành. Việc xác định được nghĩa vụ về tài sản đối với giao dịch vay tài sản là vàng có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh trong thực tiễn một cách khách quan, công bằng và phù hợp với ý chí của các chủ thể tham gia giao dịch.

CÔNG TY LUẬT TNHH DL PINNACLE