TRÁCH NHIỆM HOÀN TRẢ CHI PHÍ ĐÀO TẠO CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG KHI ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG

Luật sư: Nguyễn Bá Tùng

Cập nhật: 13:39, Thứ Năm 13/08/2026

Trong quá trình tuyển dụng và sử dụng lao động, để nâng cao tay nghề, kỹ năng chuyên môn cho người lao động (“NLĐ”), nhằm mục đích gia tăng hiệu quả sản xuất, kinh doanh và tạo nền tảng cho sự phát triển của doanh nghiệp, nhiều người sử dụng lao động (“NSDLĐ”) sẵn sàng chủ động đầu tư chi phí đào tạo, bồi dưỡng nghề nghiệp cho NLĐ. Để bảo đảm lợi ích từ khoản đầu tư này, NSDLĐ thường yêu cầu NLĐ cam kết sẽ tiếp tục làm việc cho mình trong một khoảng thời gian nhất định, sau khi hoàn thành khóa đào tạo.

Tuy nhiên trên thực tế, không ít trường hợp NLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (“HĐLĐ”) trước thời hạn cam kết, dẫn đến việc NSDLĐ bị tổn thất về chi phí đầu tư và các lợi ích khác mà lẽ ra họ phải được hưởng từ việc đào tạo NLĐ.

Trong bối cảnh đó, việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo, phạm vi chi phí đào tạo được hoàn trả, cũng như quyền và nghĩa vụ của các bên trở thành vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ và NSDLĐ.

1. Thoả thuận đào tạo nghề giữa NLĐ và NSDLĐ

NSDLĐ và NLĐ xác lập thoả thuận đào tạo nghề trong trường hợp NLĐ được đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề, đào tạo lại ở trong nước/nước ngoài từ kinh phí của NSDLĐ (bao gồm cả kinh phí do đối tác tài trợ cho NSDLĐ).

Theo quy định tại Điều 62 Bộ luật Lao động năm 2019, thoả thuận đào tạo nghề bắt buộc phải được lập thành văn bản dưới hình thức hợp đồng đào tạo với các nội dung chủ yếu sau:

2. Điều kiện để NSDLĐ được quyền yêu cầu NLĐ hoàn trả chi phí đào tạo

Để NSDLĐ có cơ sở pháp lý hợp lệ yêu cầu NLĐ hoàn trả chi phí đào tạo, theo quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn xét xử, cần phải đồng thời thỏa mãn các điều kiện bắt buộc sau:

3. Trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo của NLĐ khi đơn phương chấm dứt HĐLĐ

3.1. Trường hợp NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật

3.1.1. Các trường NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật

(i) NLĐ xin nghỉ việc và đã báo trước cho NSDLĐ trong thời hạn:

• Ít nhất 45 ngày nếu làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn;
• Ít nhất 30 ngày nếu làm việc theo HĐLĐ có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng;
• Ít nhất 03 ngày làm việc nếu làm việc theo HĐLĐ có thời hạn dưới 12 tháng.

(ii) NLĐ làm ngành, nghề, công việc đặc thù (1) xin nghỉ việc và đã báo trước cho NSDLĐ trong thời hạn:

• Ít nhất 120 ngày nếu làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn/có thời hạn từ 12 tháng trở lên;
• Ít nhất bằng 1/4 thời hạn của HĐLĐ nếu làm việc theo HĐLĐ có thời hạn dưới 12 tháng.

(iii) NLĐ xin nghỉ việc vì các lý do sau:

• Không được bố trí theo đúng công việc, địa điểm làm việc theo thỏa thuận (trừ trường hợp chuyển NLĐ làm công việc khác so với HĐLĐ quy định tại Điều 29 Bộ luật Lao động năm 2019);
• Không được bảo đảm điều kiện làm việc theo thỏa thuận;
• Không được trả đủ lương/trả lương không đúng thời hạn (trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng);
• Bị NSDLĐ ngược đãi, đánh đập/có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự;
• Bị cưỡng bức lao động;
• Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc;
• Việc tiếp tục làm việc sẽ ảnh hưởng xấu tới thai nhi (với điều kiện có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền);
• Đủ tuổi nghỉ hưu;
• NSDLĐ cung cấp thông tin (2) không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện HĐLĐ.

Ghi chú:

(1) Ngành, nghề, công việc đặc thù gồm:

(2) Bao gồm thông tin về công việc, địa điểm làm việc, điều kiện làm việc, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, an toàn, vệ sinh lao động, tiền lương, hình thức trả lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, quy định về bảo vệ bí mật kinh doanh, bảo vệ bí mật công nghệ và vấn đề khác liên quan trực tiếp đến việc giao kết HĐLĐ mà NLĐ yêu cầu.

3.1.2. Trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo

Bộ luật Lao động năm 2019 không có bất kỳ quy định nào buộc NLĐ phải hoàn trả chi phí đào tạo cho NSDLĐ khi họ đơn phương chấm dứt hợp HĐLĐ đúng pháp luật.

Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử, Tòa án vẫn chấp nhận yêu cầu buộc NLĐ phải thực hiện việc hoàn trả chi phí đào tạo cho NSDLĐ ngay cả khi họ đơn phương chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật, nếu trong hợp đồng đào tạo giữa các bên có thỏa thuận hợp pháp về nội dung này. Cụ thể:

Bản án số 01/2019/LĐ-ST ngày 29/7/2019 của Tòa án nhân dân thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương về “Tranh chấp HĐLĐ, hợp đồng đào tạo, đòi tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bồi thường thiệt hại do chấm dứt HĐLĐ” giữa nguyên đơn là bà D và bị đơn là Công ty Y có nội dung như sau:

Bà D làm việc tại Công ty Y bắt đầu từ ngày 01/9/2015 đến ngày 31/8/2017 với chuyên môn là Bác sỹ y khoa. Bà D có 2 lần ký HĐLĐ với Công ty Y:

Trong quá trình làm việc, Công ty Y cử bà D đi đào tạo đào tạo an toàn bức xạ cho nhân viên vận hành thiết bị trong y tế trong thời gian 03 ngày theo Hợp đồng đào tạo số 150/HĐĐT ngày 12/7/2016 (“Hợp Đồng”), với thoả thuận tại Điều 2 Hợp Đồng như sau: “Sau khi đào tạo phải làm việc cho Công ty Y ít nhất 03 năm. Nếu không làm việc/ làm không đủ thời gian cam kết theo hợp đồng đào tạo thì phải bồi thường 300% toàn bộ chi phí đào tạo”.

Ngày 28/7/2017, bà D có gửi thông báo cho Công ty Y về việc không tiếp tục làm việc tại Công ty Y kể từ ngày 01/9/2017, khi HĐLĐ thứ hai kết thúc vào ngày 31/8/2017.

Trong vụ án này, Công ty Y có yêu cầu phản tố yêu cầu bà D hoàn trả và bồi thường chi phí đào tạo theo thỏa thuận tại Hợp Đồng vì đơn phương chấm dứt HĐLĐ.

Đối với yêu cầu nêu trên của Công ty Y, Tòa án nhận định như sau: Việc bà D chấm dứt HĐLĐ với Công ty Y là hoàn toàn đúng pháp luật. Tuy nhiên, việc bà D nghỉ việc đã vi phạm cam kết về thời gian làm việc theo Hợp Đồng, do đó, bà D phải bồi thường chi phí đào tạo cho công ty theo thỏa thuận tại Điều 2 Hợp Đồng.

Qua vụ án trên có thể khẳng định: Việc NLĐ chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật không đồng nghĩa với việc được miễn trừ nghĩa vụ hoàn trả chi phí đào tạo.

3.2. Trường hợp NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật

NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật là trường hợp họ xin nghỉ việc không đúng với nội dung được nêu tại Mục 3.1.1 bài viết này.

Theo quy định tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Lao động năm 2019, nếu NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật thì phải hoàn trả chi phí đào tạo cho NSDLĐ.

4. Chi phí đào tạo phải hoàn trả

Căn cứ khoản 3 Điều 62 Bộ luật Lao động năm 2019, chi phí đào tạo mà NLĐ phải hoàn trả cho NSDLĐ là các khoản chi có chứng từ hợp lệ về:

Như vậy, trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo là một nghĩa vụ có thể phát sinh khi NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trước thời hạn cam kết làm việc sau đào tạo. Đối với trường hợp NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật, nghĩa vụ hoàn trả chi phí đào tạo được pháp luật quy định một cách rõ ràng tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Lao động năm 2019. Trong khi đó, đối với trường hợp NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật, việc hoàn trả chi phí đào tạo vẫn có thể được đặt ra trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng đào tạo và được Tòa án xem xét, công nhận trong một số trường hợp cụ thể của thực tiễn xét xử.

Do đó, để xác định chính xác trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo của NLĐ khi đơn phương chấm dứt HĐLĐ, cần xem xét toàn diện các yếu tố như: Tính hợp pháp của việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ, nội dung cam kết trong hợp đồng đào tạo, thời gian làm việc thực tế của NLĐ sau đào tạo cũng như các chứng từ chứng minh chi phí đào tạo mà NSDLĐ đã bỏ ra.

CÔNG TY LUẬT TNHH DL PINNACLE