Đang Cai Nghiện Mà Tái Sử Dụng Ma Túy: Ranh Giới Hành Chính Và Trách Nhiệm Hình Sự Theo Điều 256a BLHS

Luật sư: Nguyễn Bá Tùng

Cập nhật: 16:05, Chủ Nhật 06/09/2026

Phân tích quy định xử phạt vi phạm hành chính và 04 trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 256a Bộ luật Hình sự khi tái sử dụng ma túy trong quá trình cai nghiện hoặc quản lý sau cai.

Cai nghiện ma túy là một hành trình không dễ dàng. Có những người đã cố gắng rất lâu để từ bỏ ma túy, có sự đồng hành của gia đình và sự hỗ trợ của các cơ sở cai nghiện, nhưng chỉ vì một lần không vượt qua được cám dỗ mà lại sử dụng ma túy trở lại.

Khi đó, bên cạnh nguy cơ tái nghiện và những ảnh hưởng đến sức khỏe, nhiều người còn băn khoăn: “Nếu đang cai nghiện mà sử dụng ma túy trở lại thì có bị phạt tù không?” Ai sẽ bị truy cứu, ai chỉ bị xử phạt hành chính và gia đình cần làm gì khi người thân sa chân trở lại? Hãy cùng tìm hiểu để hiểu đúng qua bài viết của chúng tôi dưới đây.

1. Quy định liên quan về việc sử dụng trái phép chất ma túy

1.1. Thế nào là sử dụng trái phép chất ma túy?

Người sử dụng trái phép chất ma túy được hiểu là người sử dụng ma túy mà không được cơ quan, người có thẩm quyền cho phép, đồng thời có kết quả xét nghiệm dương tính với chất ma túy trong cơ thể (khoản 9 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026).

Ví dụ: Anh A lần đầu tiên sử dụng ma túy (Ketamine) tại nhà riêng. Cơ quan chức năng kiểm tra, xét nghiệm cho kết quả dương tính. Nếu việc sử dụng không thuộc trường hợp được pháp luật cho phép, hành vi của anh A được xác định là sử dụng trái phép chất ma túy - nhưng việc anh A có bị xử lý hình sự hay chỉ bị xử phạt hành chính còn phụ thuộc vào việc anh có đang thuộc diện cai nghiện, quản lý sau cai của Bộ luật Hình sự quy định hay không?

1.2. Cai nghiện tự nguyện và cai nghiện bắt buộc

Cai nghiện ma túy là quá trình thực hiện các hoạt động hỗ trợ về y tế, tâm lý, xã hội, giúp người nghiện ma túy dừng sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần; phục hồi thể chất, tinh thần, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi để chấm dứt việc sử dụng trái phép các chất này (khoản 9 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025)

Có hai hình thức cai nghiện bao gồm:

Đặc biệt, từ ngày 01/07/2026, người cai nghiện ma túy tại gia đình, cộng đồng; người đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc người đang bị quản lý sau cai nghiện ma túy có thể bị đeo thiết bị giám sát điện tử trên cơ thể (Điều 16 Nghị định 163/2026/NĐ-CP).

1.3. Chế tài xử phạt

a) Xử phạt hành chính

Pháp luật hiện hành không hình sự hóa toàn bộ hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Theo Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, người sử dụng trái phép chất ma túy nhưng không thuộc trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 256a Bộ luật Hình sự thì bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng, đồng thời có thể bị áp dụng biện pháp quản lý, cai nghiện phù hợp.

* Đơn cử: Ngày 15/05/2026, Công an TP Hải Phòng đã khởi tố một số bị can về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” và “Tàng trữ trái phép chất ma túy”. Liên quan vụ này, Cơ quan Công An ở giai đoạn đầu cho rằng “chưa đủ căn cứ để xử lý hình sự” Lê Ánh N (ca sĩ ML). Việc ca sĩ ML chỉ có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy và đây là lần đầu vi phạm thì căn cứ điểm a, khoản 1, Điều 30 Nghị định 282/2025, người sử dụng trái phép chất ma túy nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt phạt tiền. Bên cạnh xử phạt hành chính, tùy từng trường hợp cụ thể, người sử dụng ma túy còn có thể bị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc theo quy định.

b) Truy cứu trách nhiệm hình sự

Từ ngày 01/7/2025, Luật số 86/2025/QH15 bổ sung Điều 256a vào Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017 quy định người sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm nếu thuộc một trong bốn trường hợp như phân tích ở mục 2 bài viết này. Nếu tái phạm tội này, khung hình phạt tăng lên 03 đến 05 năm tù.

Ngoài ra, cần phân biệt Tội sử dụng trái phép chất ma túy với các tội phạm ma túy khác. Điều 256a chỉ xử lý hành vi tự mình sử dụng ma túy của chính người đó; còn hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc tổ chức cho người khác sử dụng ma túy cấu thành các tội danh tương ứng.

Trở lại ví dụ phần a nêu trên, sau quá trình tiếp tục củng cố chứng cứ và mở rộng điều tra, đến ngày 16/05/2026, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP. Hải Phòng đã ra quyết định khởi tố bị can, đồng thời áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam đối với Lê Ánh N(ML) về hành vi “tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo Điều 255 Bộ luật Hình sự.

2. Tái sử dụng ma túy khi đang cai nghiện thì có phải chịu truy cứu trách nhiệm hình sự hay không?

Câu trả lời là có. Để xem xét trách nhiệm hình sự về “Tội sử dụng trái phép chất ma túy”, cần xác định người sử dụng thuộc một trong các trường hợp được Điều 256a Bộ luật Hình sự quy định hay không. Cụ thể:

Hiểu rõ hơn qua ví dụ mình họa sau: Anh Nguyễn Tấn P là người nghiện ma túy từ năm 2018. Đến ngày 03/02/2025 bị Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã A, tỉnh Đồng Nai áp dụng biện pháp cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng theo Quyết định số 33/QÐ-UBND, thời hạn quản lý cai nghiện từ ngày 03/02/2025 đến ngày 03/02/2026. Nhưng Nguyễn Tấn P đã tái sử dụng ma tuý loại Methamphetamine vào ngày 02/8/2025 tại ấp E, xã A, tỉnh Đồng Nai thì bị cơ quan Công an phát hiện qua kết quả giám định mẫu nước tiểu. Sau đó, Tòa án đã tuyên bố bị cáo với mức 02 năm 06 tháng tù giam về tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” theo điểm a khoản 1 Điều 256a Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2025). Thời hạn tù tính từ ngày 02 tháng 8 năm 2025.

3. Khuyến cáo dành cho người đọc và gia đình có người thân đang cai nghiện

3.1. Đối với người đang cai nghiện hoặc từng nghiện

3.2. Đối với gia đình có người thân sử dụng hoặc nghiện ma túy

3.3. Đối với cộng đồng nói chung

Ma túy là hiểm họa đối với bản thân, gia đình và xã hội. Đặc biệt, với người đang cai nghiện, việc sử dụng trở lại không chỉ làm tăng nguy cơ tái nghiện mà còn có thể dẫn đến phải chịu trách nhiệm hình sự.

Nhận thức đúng quy định pháp luật, kiên trì hoàn thành quá trình điều trị và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp trắc trở sẽ giúp hành trình này trở nên hiệu quả hơn. Với gia đình, một lời động viên, một sự chia sẻ đúng lúc chính là động lực để người thân có thêm quyết tâm thoát khỏi bóng ma quái ác này và tái hòa nhập cộng đồng.

CHUYÊN MỤC: Giải đáp các thắc mắc thường gặp

1. Đang cai nghiện mà sử dụng ma túy trở lại có bị đi tù không?

- Có thể. Nếu người sử dụng đang trong thời hạn cai nghiện hoặc thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự thì có thể bị phạt tù từ 02 đến 03 năm.

2. Có phải cứ xét nghiệm dương tính với ma túy là đi tù hay không?

- Không. Kết quả dương tính không đồng nghĩa với việc đương nhiên phạm tội. Cần xác định người đó có thuộc 04 trường hợp được quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự hay không.

3. Nếu mới chỉ sử dụng ma túy lần đầu thì có bị truy cứu hình sự không?

- Thông thường, nếu không thuộc các trường hợp của Điều 256a thì hành vi sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị xử phạt hành chính và áp dụng các biện pháp quản lý, cai nghiện theo quy định.

4. Làm sao biết một người có đang sử dụng ma túy hay không?

- Một số dấu hiệu nhận biết như người thân thường xuyên mất ngủ, mệt mỏi, dễ nổi nóng, hay ngáp, người lờ đờ, thay đổi tính cách, sinh hoạt thất thường hoặc có những mối quan hệ đáng nghi, gia đình có thể lưu ý và tìm hiểu thêm để xác nhận sự việc.

5. Nếu phát hiện người thân sử dụng ma túy trở lại thì gia đình nên làm gì?

- Gia đình nên bình tĩnh, động viên chia sẻ với người thân và chủ động phối hợp với cơ sở cai nghiện, cơ quan y tế hoặc cơ quan chức năng theo quy định.

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp vấn đề liên quan đến việc sử dụng, cai nghiện hoặc tái sử dụng ma túy và cần được tư vấn đưa ra ý kiến pháp lý nhanh chóng, hãy liên hệ với chúng tôi qua các đầu mối dưới đây để được hỗ trợ kịp thời.