NHỮNG RỦI RO PHÁP LÝ KHI CÔNG KHAI THÔNG TIN CÁ NHÂN CỦA NGƯỜI KHÁC TRÊN MẠNG XÃ HỘI

Trong thời đại mạng xã hội phát triển bùng nổ, việc chia sẻ hình ảnh, thông tin của người khác chỉ bằng một thao tác “đăng bài” đã trở nên vô cùng phổ biến. Tuy nhiên, những cá nhân này không biết được những hậu quả khó lường từ những bài đăng của họ. Pháp luật quốc tế về nhân quyền có những quy định khắt khe về bảo vệ quyền nhân thân, bảo vệ dữ liệu cá nhân của mỗi con người và các quốc gia trên thế giới đều phải tuân theo những quy định chung đó. Từ đó, pháp luật Việt Nam cũng phải nghiêm khắc đề ra những quy định mới bắt kịp xu hướng quốc tế để mở rộng quan hệ ngoại giao. Nhiều quy định mới được đặt ra nhằm siết chặt những hành vi trục lợi từ việc xâm phạm quyền nhân thân và dữ liệu cá nhân của người khác.

1. Nguyên nhân và tâm lý của những đối tượng công khai thông tin cá nhân của người khác trên mạng xã hội

Công khai thông tin cá nhân – hay còn được cộng đồng gọi bằng thuật ngữ quen thuộc là “bốc phốt” nhau trên mạng xã hội. Các cá nhân này đều tự cho rằng họ có quyền nói lên những suy nghĩ của mình vì họ có quyền tự do ngôn luận tuân theo Hiến pháp nước Việt Nam. Họ đã không biết rằng họ chỉ được quyền “tự do ngôn luận” trong khuôn khổ mà pháp luật cho phép và không được gây ảnh hưởng, thiệt hại đến bất kỳ cá nhân, tổ chức nào khác.

Tâm lý của nhóm cá nhân này chính là mong muốn nhân vật chính trong câu chuyện sẽ nhận được bài học thích đáng khi bị những người trên mạng xã hội mặc sức buông lời chửi bới, hùa theo bênh vực nhóm cá nhân này. Thực tế, nhân vật chính chưa chắc đáng bị như vậy, nhưng danh dự, nhân phẩm và uy tín của họ chắc chắn đã bị ảnh hưởng rất nhiều, thậm chí sẽ ảnh hưởng đến thương hiệu cá nhân mà họ đã cố gắng xây dựng. Những hành vi như thế này đã đẩy không ít bao nhiêu cá nhân xuống vực thẳm, khiến cho nửa đời sau của họ không thể được sống tự do, thoải mái như những người bình thường mà phải e dè, lo sợ những lời chê bai của người đời, trong khi họ không hoàn toàn đáng bị như thế.

2. Các quyền nhân thân được pháp luật bảo vệ

* Quyền đối với hình ảnh

Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc đăng tải, chia sẻ hình ảnh của người khác lên mạng xã hội mà không xin phép, dù không nhằm mục đích xấu, vẫn có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền hình ảnh, trừ các trường hợp pháp luật cho phép sử dụng hình ảnh không cần sự đồng ý.

* Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín

Theo Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Việc đăng tải thông tin sai sự thật hoặc mang tính xúc phạm về một cá nhân trên mạng xã hội có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền này.

* Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình

Theo Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015, việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc tự ý đăng tải chuyện đời tư, tình cảm, sức khỏe, tài chính của người khác lên mạng xã hội, dù xuất phát từ động cơ gì, đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho người đăng tải.

3. Các hành vi công khai thông tin cá nhân bị xem là vi phạm pháp luật và biện pháp xử lý

3.1. Hành vi bị xử phạt vi phạm hành chính

Kể từ ngày 01/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP) trước đây.

Theo điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP, cá nhân nào lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân khác có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.

Bên cạnh chế tài xử phạt cá nhân có dấu hiệu sai phạm, Điều 94 Nghị định 174/2026/NĐ-CP, cho rằng các tổ chức cung cấp dịch vụ mạng xã hội để xảy ra việc lưu trữ, truyền đưa thông tin giả mạo, sai sự thật, vu khống, xuyên tạc trên nền tảng của mình điển hình như Facebook, Tiktok,… mà không thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền cũng có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng, kèm theo các biện pháp bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động cung cấp dịch vụ mạng xã hội có thời hạn.

3.2. Hành vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Cá nhân thực hiện hành vi công khai trái phép thông tin cá nhân của người khác nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Cụ thể:

3.3. Khởi kiện vụ án dân sự và yêu cầu bồi thường thiệt hại

Trong trường hợp hành vi công khai thông tin cá nhân chưa thoả mãn các yếu tố để bị xử phạt vi phạm hành chính hay truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng đã gây thiệt hại cho người bị xâm phạm thông tin, căn cứ Điều 11 Bộ luật dân sự 2015, người bị xâm phạm có thể khởi kiện cá nhân đã vi phạm và yêu cầu thực hiện các biện pháp bồi thường thiệt hại khi danh dự, nhân phẩm và uy tín bị xâm phạm nặng nề:

i. Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm.

ii. Buộc xin lỗi, cải chính công khai.

iii. Buộc thực hiện nghĩa vụ.

iv. Buộc bồi thường thiệt hại về xâm phạm danh dự, uy tín và nhân phẩm.

4. Hành lang pháp lý mới bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng

Kể từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, cùng với Nghị định 356/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện việc thu thập, xử lý, lưu trữ và công khai dữ liệu cá nhân, thay vì chỉ dựa vào các quy định rải rác như trước đây. Việc xử lý dữ liệu cá nhân của người khác, bao gồm cả việc đăng tải công khai trên mạng xã hội, về nguyên tắc phải có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.

Từ phán quyết của Tòa án Công lý châu Âu (CJEU) vào năm 2014, một khái niệm pháp lý mới ra đời là “Quyền được lãng quên”. Theo nội dung của phán quyết, Tòa án đã xác định rằng cá nhân có quyền yêu cầu các công cụ tìm kiếm xóa bỏ các liên kết đến thông tin cá nhân của họ nếu thông tin đó không còn phù hợp, không chính xác, ảnh hưởng đến quyền riêng tư của họ hoặc không cần thiết.

Mãi đến ngày nay, tại Việt Nam, Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân đã bắt đầu áp dụng khái niệm này và được quy định cụ thể tại Điều 9 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo đó, cá nhân xác lập quyền yêu cầu xoá dữ liệu (Quyền được lãng quên) cho chủ thể dữ liệu, tạo căn cứ pháp lý rõ ràng để cá nhân bị đăng tải thông tin trái phép yêu cầu gỡ bỏ.

Cá nhân, tổ chức xử lý dữ liệu với quy mô lớn, mang tính hệ thống (các quản trị viên (Admin) của các hội nhóm (Group) trên các trang mạng xã hội lớn như Facebook, Tiktok,…) sẽ chịu trách nhiệm tuân thủ cao hơn, kể cả nghĩa vụ thông báo khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu.

Tổng kết lại, việc “bốc phốt” nhau trên mạng xã hội đã gây không ít ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của một con người dù nội dung đó là đúng hay sai. Để bảo vệ thông tin cá nhân của người dân trên môi trường mạng xã hội là vấn đề nhức nhối của cơ quan lập pháp, hành pháp nói riêng và của toàn thể xã hội nói chung. Khi cá nhân một cá nhân có thể thoải mái phát ngôn và xúc phạm danh dự, nhân phẩm và uy tín của một cá nhân khác, họ sẽ phải sẵn sàng đối mặt với nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính trên không gian mạng, đồng thời sẽ bị chính người bị xâm phạm khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại vì đã xâm phạm đến quyền con người, quyền tự do cũng như quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm và uy tín của cá nhân. Vì vậy, mỗi cá nhân khi tham gia mạng xã hội cần phải tỉnh táo và hoàn toàn tôn trọng, đề cao quyền nhân thân của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào khac. Ngoài ra, cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, thận trọng trong việc chia sẻ những thông tin liên quan đến đời sống riêng tư người khác, để vừa bảo vệ chính mình, vừa tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của những người xung quanh.

CÔNG TY LUẬT TNHH DL PINNACLE