LUẬT HÌNH SỰ VÀ ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT HÌNH SỰ 2023

Tóm tắt: Bài viết phân tích tội “tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” dưới góc độ cấu thành tội phạm, ranh giới giữa hành vi tự sử dụng, cùng sử dụng, chứa chấp, lôi kéo và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Trên cơ sở Điều 255 và Điều 256a Bộ luật Hình sự sau khi được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 86/2025/QH15, bài viết đặt lại câu hỏi trung tâm: “sử dụng trái phép chất ma túy” như thế nào mới làm phát sinh trách nhiệm hình sự? Bài viết đồng thời đối chiếu kinh nghiệm lập pháp của Trung Quốc và Hàn Quốc để kiến nghị tiêu chí định tội nhằm tránh hai khuynh hướng: bỏ lọt người tổ chức và hình sự hóa máy móc người sử dụng. Từ khóa: tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; sử dụng trái phép chất ma túy; Điều 255; Điều 256a; Công văn 89/TANDTC-PC; tội phạm ma túy; luật hình sự so sánh.

Trong xét xử hình sự, việc xác định đúng tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và tình tiết định khung có ý nghĩa rất lớn. Chỉ cần áp dụng sai một tình tiết, mức hình phạt của bị cáo có thể bị đẩy lên nặng hơn một cách không đúng pháp luật.

Trong thời gian vừa qua, nhiều vụ việc trẻ sơ sinh bị bỏ rơi tại khu dân cư, trong bệnh viện, thậm chí ở những nơi khắc nghiệt như bãi rác hay hố ga giữa tiết trời nắng nóng đã khiến dư luận bàng hoàng và xót xa. Những hình ảnh đau lòng ấy không chỉ khơi dậy sự thương cảm cho các sinh linh bé nhỏ bất hạnh mà còn làm dấy lên sự phẫn nộ đối với những người mẹ vô trách nhiệm, lạnh lùng từ bỏ chính giọt máu của mình. Đáng buồn hơn, đa số các em khi được phát hiện đều ở trong tình trạng nguy kịch hoặc đã tử vong. Trường hợp gần nhất được ghi nhận xảy ra tại phường Phú Mỹ, TP. Hồ Chí Minh, khi một phụ nữ vứt bỏ con ngay sau khi sinh tại một con hẻm, dẫn đến cái chết thương tâm của đứa trẻ.

Trộm cắp tài sản là một hành vi vi phạm pháp luật phổ biến trong xã hội. Hành vi này không chỉ gây thiệt hại về mặt vật chất mà còn ảnh hưởng đến an ninh trật tự và quyền sở hữu hợp pháp của công dân. Mặc dù pháp luật đã có những quy định chặt chẽ để xử lý hành vi trộm cắp tài sản, nhưng hành vi này vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau. Hiện nay, một trong những tình huống gây nhiều tranh cãi là xác định trách nhiệm pháp lý khi cá nhân thực hiện hành vi trộm cắp nhiều lần, nhưng giá trị tài sản mỗi lần đều dưới 2.000.000 đồng.

Bài viết phân tích chế định tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, so sánh với phạm tội chưa đạt, và luận giải điều kiện miễn trách nhiệm hình sự dựa trên hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao qua các nghị quyết 01-HĐTP/NQ và 02-HĐTP-TANDTC/QĐ.

Di chúc là một loại văn bản khá quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, được chủ sở hữu tài sản thể hiện ý chí tự do định đoạt tài sản này của họ cho người khác khi họ không may qua đời. Trong thực tiễn, việc phân chia di sản theo di chúc thường tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp giữa những người thừa kế theo di chúc và những người thừa kế theo pháp luật. Những mâu thuẫn này có thể dẫn đến nghi ngờ về tính xác thực của di chúc, trong đó nghiêm trọng nhất là hành vi giả mạo chữ ký của người lập di chúc. Từ góc độ pháp luật, hành vi này không chỉ xâm phạm trực tiếp ý chí tự định đoạt tài sản của người đã khuất, làm tổn hại đến quyền lợi hợp pháp của những người thừa kế khác, mà còn vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật, đặt ra vấn đề về trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi đó.

Gần đây, trên địa bàn cả nước liên tục xảy ra các vụ án về gây rối trật tự công cộng được dư luận và xã hội đặc biệt quan tâm. Trước thực tiễn ấy cho thấy rằng tội phạm xâm phạm trật tự công cộng đang có xu thế gia tăng trong giai đoạn hiện nay. Vậy pháp luật quy định như thế nào về gây rối trật tự công cộng? dấu hiệu pháp lý và chế tài ra sao?

Sáng ngày 25/6 vừa qua, một bước tiến quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam đã được thông qua khi Quốc hội chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự với sự đồng thuận cao từ các đại biểu (429/439 phiếu tán thành, chiếm 89,75%). Luật này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2025. Một trong những điểm sửa đổi mang tính nhân văn và được dư luận đặc biệt quan tâm chính là việc bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, thay vào đó là hình phạt tù chung thân không xét giảm án.

Quyền được bảo vệ sức khỏe và tính mạng là nhóm quyền nhân thân quan trọng của mỗi cá nhân, được pháp luật công nhận và bảo hộ. Những cá nhân có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của người khác sẽ sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bồi thường thiệt hại. Do đó, trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, song song với việc giải quyết các vấn đề về hình sự thì việc giải quyết phần dân sự, đặc biệt là vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, cũng cần được xem xét, giải quyết.

Tài sản là đối tượng trung tâm trong nhiều mối quan hệ pháp luật và việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật Việt Nam. Để bảo vệ nguyên tắc này, pháp luật hiện hành đã thiết lập những rào cản kiên cố nhằm ngăn cản mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản, trong đó bao gồm hành vi sử dụng trái phép tài sản của người khác. Mọi chủ thể vi phạm, bất kể là ai, đều sẽ phải đối mặt với những chế tài pháp lý tương xứng, phản ánh mức độ nghiêm trọng của hành vi đã gây ra.

Tội danh "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" theo quy định của Bộ luật Hình sự bao gồm các yếu tố cấu thành, hình phạt và hệ lụy xã hội. Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài phân tích sau.

Tháng 11/2024, Quốc Hội thông qua Luật Tư pháp người chưa thành niên, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026, nhằm hoàn thiện pháp luật tư pháp đủ nghiêm khắc nhưng cũng đảm bảo nhân văn đối với người chưa thành niên phạm tội; tăng cường giáo dục, hỗ trợ, giúp đỡ người chưa thành niên phạm tội tự sửa chữa sai lầm, cải thiện hành vi. Văn bản quy phạm pháp luật này đã kế thừa các quy định về hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong Bộ luật Hình sự năm 2015 nhưng có sự nâng cấp đáng kể để tạo ra một khung pháp lý hoàn thiện hơn.