1. Người chưa thành niên phạm tội
Căn cứ Khoản 1 Điều 3 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024: “Người chưa thành niên phạm tội là người phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự trong độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi”.
2. Phân loại tội phạm
| Loại tội phạm | Mức cao nhất của khung hình phạt |
|---|---|
| Ít nghiêm trọng | Phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm |
| Nghiêm trọng | Từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù |
| Rất nghiêm trọng | Từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù |
| Đặc biệt nghiêm trọng | Từ trên 15 năm tù đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình |
(CSPL: Điều 9 Bộ luật Hình sự năm 2015)
3. Hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội
3.1. Các hình phạt
Mục 1 Chương VI Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định 04 hình phạt có thể áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội như sau:
a. Cảnh cáo
Áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội nghiêm trọng (do vô ý), phạm tội ít nghiêm trọng và có tình tiết giảm nhẹ, nhưng chưa đến mức miễn hình phạt.
b. Phạt tiền
Đối tượng áp dụng:
Người chưa thành niên phạm tội có thu nhập hoặc có tài sản riêng.
Mức phạt tiền:
| Độ tuổi khi phạm tội | Mức phạt |
|---|---|
| Từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi | ≤ 1/2 mức tiền phạt mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định |
| Từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi | ≤ 1/3 mức tiền phạt mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định |
c. Cải tạo không giam giữ
Đối tượng áp dụng:
| Độ tuổi khi phạm tội | Loại tội phạm |
|---|---|
| Từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi | Rất nghiêm trọng (do vô ý) hoặc ít nghiêm trọng, nghiêm trọng |
| Từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi | Rất nghiêm trọng |
Thời hạn cải tạo
≤ 1/2 thời hạn mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.
Tù có thời hạn
| Độ tuổi khi phạm tội | Hình phạt mà điều luật Bộ luật Hình sự quy định | Mức phạt tù tối đa được áp dụng | Trường hợp ngoại lệ (*) |
|---|---|---|---|
| Từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi | Chung thân/Tử hình | ≤ 15 năm tù | ≤ 18 năm tù |
| // | Tù có thời hạn | ≤ 3/5 | ≤ 3/4 |
| Từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi | Chung thân/Tử hình | ≤ 09 năm tù | ≤ 12 năm tù |
| // | Tù có thời hạn | ≤ 2/5 | ≤ 1/2 |
(*) Trường hợp ngoại lệ là trường hợp người chưa thành niên phạm một trong các tội: Giết người; Hiếp dâm; Hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi; Sản xuất trái phép chất ma túy.
3.2. Áp dụng hình phạt
- Chỉ áp dụng hình phạt khi biện pháp xử lý chuyển hướng không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa.
- Ưu tiên áp dụng hình phạt: Cảnh cáo > Phạt tiền > Cải tạo không giam giữ > Tù cho hưởng án treo.
- Chỉ áp dụng tù có thời hạn khi các biện pháp, hình phạt khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa.
- Không áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình.
- Không áp dụng hình phạt bổ sung.
- Khi phạt tù có thời hạn, được hưởng mức án nhẹ hơn người thành niên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất.
3.3 Điểm mới so với quy định của Bộ luật Hình sự
- Thứ nhất, quy định cụ thể trường hợp được áp dụng hình phạt “Cảnh cáo”.
- Thứ hai, mở rộng đối tượng áp dụng hình phạt “Phạt tiền” cho người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi có tài sản riêng.
- Thứ ba, giảm mức hình phạt cao nhất đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi từ 18 năm xuống 15 năm tù, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội từ 12 năm xuống 9 năm tù, trừ trường hợp phạm một trong các tội: Giết người; Hiếp dâm; Hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi; Sản xuất trái phép chất ma túy.
4. Hoãn chấp hành hình phạt tù đối với người chưa thành niên phạm tội (Điều 125 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024)
4.1. Các trường hợp hoãn chấp hành hình phạt tù
Bị bệnh nặng: Hoãn cho đến khi sức khỏe được hồi phục.
Nữ đang có thai/nuôi con dưới 36 tháng tuổi: Hoãn cho đến khi con đủ 36 tháng tuổi.
Người lao động duy nhất trong gia đình: Hoãn đến 01 năm nếu phải chấp hành hình phạt tù thì gia đình sẽ gặp khó khăn đặc biệt (trừ trường hợp bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia/các tội khác là tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng).
Đã đăng ký và đủ điều kiện tham gia/đang tham gia kỳ thi tốt nghiệp trung học cơ sở, trung học phổ thông, thi tốt nghiệp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Có thể hoãn cho đến khi thực hiện xong kỳ thi nếu được cơ sở giáo dục, cơ sở giáo dục nghề nghiệp nơi người đó học tập xác nhận.
4.2. Điểm mới so với quy định của Bộ luật Hình sự
Bổ sung trường hợp hoãn chấp hành hình phạt tù đối với người chưa thành niên bị kết án đã đăng ký và đủ điều kiện thi tốt nghiệp trung học cơ sở, trung học phổ thông, thi tốt nghiệp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Trường hợp người chưa thành niên phạm tội được hưởng án treo (Điều 124 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024)
5.1. Điều kiện cho hưởng án treo
- Bị xử phạt tù không quá 03 năm;
- Căn cứ vào nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù.
5.2. Thời gian thử thách
Do Tòa án ấn định từ 01 năm đến 03 năm, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.
5.3. Điểm mới so với quy định của Bộ luật Hình sự
Thời gian thử thách áp dụng cho người chưa thành niên phạm tội được hưởng án treo đã giảm từ 01 năm đến 05 năm xuống còn 01 năm đến 03 năm.
6. Tha tù trước thời hạn có điều kiện (Điều 126 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024)
6.1. Điều kiện được xét tha tù trước thời hạn
- Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt;
- Đã chấp hành ít nhất 1/3 thời hạn phạt tù;
- Có nơi cư trú rõ ràng.
6.2. Thời gian thử thách
Thời gian thử thách: Bằng thời gian còn lại của hình phạt tù.
Rút ngắn thời gian thử thách: Có thể rút ngắn khi người được tha tù trước thời hạn đã chấp hành ít nhất 1/2 thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ.
6.3. Hủy quyết định tha tù trước thời hạn
Tòa án hủy bỏ quyết định tha tù trước thời hạn nếu trong thời gian thử thách:
- Người được tha tù trước thời hạn cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên.
- Người được tha tù trước thời hạn bị xử phạt vi phạm hành chính 02 lần trở lên.
Hậu quả pháp lý: Người được tha tù trước thời hạn phải chấp hành phần hình phạt tù còn lại chưa chấp hành.
6.4. Điểm mới so với quy định của Bộ luật Hình sự
Thứ nhất, điều kiện được xét tha tù có thời hạn đối với người chưa thành niên đang chấp hành hình phạt tù đã được nới lỏng hơn, cụ thể:
- Bỏ điều kiện “không phải người bị kết án thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 66 Bộ luật Hình sự năm 2015”;
- Bỏ điều kiện “Phạm tội lần đầu”.
Thứ hai, thời điểm xét tha tù trước thời hạn có điều kiện là ngay khi có đủ các điều kiện theo quy định chứ không cần đợi đến đợt xét tha tù như trước đây.
7. Xóa án tích đối với người chưa thành niên phạm tội (Điều 127 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024)
7.1. Trường hợp không có án tích
- Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội.
- Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng (do vô ý).
7.2. Trường hợp đương nhiên được xóa án tích
Đối tượng: Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi bị kết án về tội rất nghiêm trọng (do cố ý) hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
Điều kiện: Từ khi chấp hành xong hình phạt/hết thời gian thử thách án treo/hết thời hiệu thi hành bản án, không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn luật định.
7.3. Điểm mới so với quy định của Bộ luật Hình sự
| Hình phạt bị áp dụng | Luật Tư pháp người chưa thành niên | Bộ luật Hình sự |
|---|---|---|
| Cảnh cáo, phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù nhưng được hưởng án treo | 03 tháng | 06 tháng |
| Phạt tù đến 05 năm | 06 tháng | 01 năm |
| Phạt tù trên 05 đến 15 năm | 01 năm | 02 năm |
| Phạt tù trên 15 năm | 02 năm | 03 năm |
Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 được ban hành là một bước tiến đột phá của lĩnh vực tư pháp, bởi lẽ: Lần đầu tiên Việt Nam ban hành một văn bản luật chuyên biệt, điều chỉnh toàn diện và có hệ thống đối với lĩnh vực tư pháp người chưa thành niên.
Bằng việc giảm mức hình phạt tối đa, nới lỏng điều kiện án treo và tha tù trước thời hạn, rút ngắn thời gian xóa án tích, Luật mới đã mở ra cơ hội lớn để người dưới 18 tuổi sửa chữa sai lầm, sớm tái hòa nhập cộng đồng.
CÔNG TY LUẬT TNHH DL PINNACLE
| Thông tin | Liên hệ |
|---|---|
| Địa chỉ | Tầng 3, 18A/76 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh |
| Hotline | 0914491911 |
| info@dlpinnacle.vn | |
| Website | https://www.dlpinnacle.vn |
