BUÔN BÁN THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ CÓ PHẢI LÀ BUÔN BÁN HÀNG CẤM?

Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài thời thượng là hàng loạt nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe thể chất và tinh thần, đặc biệt là ở lứa tuổi vị thành niên. Trước thực trạng sử dụng thuốc lá điện tử ngày càng gia tăng và có khả năng gây ra những hệ lụy đáng lo ngại, cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã có động thái mạnh mẽ nhằm kiểm soát vấn đề này. Kể từ khi Nghị quyết 173/2024/QH15 được Quốc hội thông qua, việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng như các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người đều đã chính thức bị nghiêm cấm.

1. Thuốc lá điện tử là gì?

Thuốc lá điện tử (Electronic Nicotine Delivery Systems – ENDS), còn được biết đến với các tên gọi như E-cigarette hoặc Vape, là thiết bị điện tử cầm tay hoạt động bằng pin, có chức năng làm nóng dung dịch chứa nicotine và các thành phần hóa học khác để tạo ra khí hơi cho người sử dụng hít vào.

Về cấu tạo, thuốc lá điện tử thường bao gồm 03 bộ phận chính như sau:

(CSPL: Nghị định 77/2013/NĐ-CP và Điều 1 Nghi định 371/2025/NĐ-CP sửa đổi bổ sung)

Thuốc lá điện tử có nhiều loại được sử dụng phổ biển như Vape, Pod, Pod Disposable (sử dụng một lần), IQOS (giống thuốc lá truyền thống), Vape pen (Vape dạng cây bút),…

2. Nguyên nhân thuốc lá điện tử bị nghiêm cấm

Hiện nay, Nghị quyết số 173/2024/QH15 được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 14/01/2025 đã đặt ra một ranh giới pháp lý rõ ràng khi xác định hành vi “buôn bán thuốc lá điện tử” là hành vi bị nghiêm cấm. Đây là quan điểm dứt khoát của Nhà nước trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trước xu hướng gia tăng sử dụng các sản phẩm này trong giới trẻ.

Tiếp đó, Luật Đầu tư năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/03/2026) tiếp tục khẳng định lập trường nghiêm ngặt khi chính thức đưa “Kinh doanh thuốc lá điện tử” vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Sự thống nhất trong hệ thống pháp luật lần này cho thấy quyết tâm đồng bộ từ chính sách đến thực thi, không tạo ra khoảng trống pháp lý cho hoạt động sản xuất, phân phối hay thương mại hóa sản phẩm thuốc lá điện tử dưới bất kỳ hình thức nào.

2.1. Nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng

Mặc dù thuốc lá điện tử thường được quảng bá là “ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống”, song thực tế cho thấy sản phẩm này vẫn chứa nicotine (một chất gây nghiện mạnh có thể tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương). Ngoài nicotine, dung dịch thuốc lá điện tử còn bao gồm nhiều hợp chất hóa học khác nhau, dung môi, hương liệu và phụ gia mà khi bị đốt nóng tạo thành khí có thể phát sinh thêm các chất độc hại khác.

Đáng lưu ý, ảnh hưởng của việc hít khí này trong thời gian dài vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Việc thiếu dữ liệu khoa học toàn diện khiến nguy cơ tiềm ẩn đối với hệ hô hấp, tim mạch và não bộ, đặc biệt ở người trẻ tuổi, trở thành một vấn đề đáng lo ngại. Chính vì vậy, các cơ quan chức năng có xu hướng áp dụng nguyên tắc phòng ngừa nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.2. Gia tăng tình trạng sử dụng trong thanh thiếu niên

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử là thực trạng sử dụng gia tăng nhanh chóng trong học sinh, sinh viên. Thiết kế nhỏ gọn, hiện đại, nhiều hương vị hấp dẫn như trái cây, bạc hà, đồ uống… cùng với cách tiếp thị trên mạng xã hội đã khiến sản phẩm này dễ tiếp cận và thu hút giới trẻ.

Việc sử dụng nicotine ở độ tuổi vị thành niên có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, làm gia tăng nguy cơ nghiện và có thể tạo tiền đề chuyển sang sử dụng thuốc lá truyền thống hoặc các chất kích thích khác. Đây là vấn đề không chỉ về y tế mà còn liên quan đến trật tự an toàn xã hội và môi trường học đường.

2.3. Nguy cơ pha trộn chất cấm, chất ma túy

Thực tiễn ghi nhận nhiều trường hợp thuốc lá điện tử bị trộn lẫn với các chất ma túy tổng hợp hoặc chất gây ảo giác nhằm gia tăng tác động kích thích. Điều này gây khó khăn cho các cơ quan trong việc phát hiện và kiểm soát, bởi hình thức bên ngoài của sản phẩm không khác biệt rõ rệt.

Việc lợi dụng thuốc lá điện tử làm phương tiện che giấu, vận chuyển hoặc sử dụng chất ma túy đã làm gia tăng mức độ nguy hiểm đối với xã hội.

2.4. Khó khăn trong cơ chế quản lý và kiểm soát nguồn gốc

Trước thời điểm bị nghiêm cấm, thuốc lá điện tử lưu hành trên thị trường Việt Nam chủ yếu dưới dạng hàng nhập lậu, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không được kiểm định chất lượng và chưa được đưa vào hệ thống quản lý chuyên ngành đối với sản phẩm thuốc lá. Thực trạng này dẫn đến nhiều hệ lụy đáng lo ngại như cơ quan chức năng không thể kiểm soát thành phần cấu tạo, hàm lượng nicotine cũng như các chất phụ gia có trong dung dịch điện tử; người tiêu dùng không được cung cấp cơ chế cảnh báo sức khỏe đầy đủ và minh bạch; Nhà nước thất thu thuế do hoạt động kinh doanh diễn ra ngoài luồng; đồng thời không có quy chuẩn kỹ thuật thống nhất để làm căn cứ giám sát và xử lý vi phạm. Trong bối cảnh cơ chế quản lý chưa hoàn thiện, việc tiếp tục cho phép lưu hành sản phẩm tiềm ẩn nhiều nguy cơ như vậy có thể dẫn đến rủi ro vượt xa những lợi ích kinh tế ngắn hạn mà nó mang lại.

3. Chế tài pháp lý đối với việc buôn bán thuốc lá điện tử

Do thuốc lá điện tử được xác định là “hàng cấm” theo quy định, nên hành vi buôn bán thuốc lá điện tử được xem là hành vi buôn bán hàng cấm và sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật.

3.1. Xử phạt vi phạm hành chính

Đối với cá nhân có hành vi vi phạm thì tùy theo tính chất, mức độ, số lượng và giá trị hàng hóa vi phạm mà có thể bị xử phạt từ 1.000.000 đồng lên đến 100.000.000 đồng.

Đối với tổ chức, mức phạt tiền áp dụng sẽ gấp hai lần so với cá nhân.

Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng các biện pháp bổ sung như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và buộc tiêu hủy hàng hóa.

(CSPL: Điều 8 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP)

3.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trường hợp người vi phạm có đủ yếu đó cấu thành tội phạm, thì cá nhân, tổ chức có hành vi buôn bán thuốc lá điện tử sẽ có truy cứu về Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm theo Điều 190 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Tùy theo số lượng hàng hóa, giá trị thu lợi bất chính và các tình tiết tăng nặng, người phạm tội có thể bị phạt tiền ở mức cao, phạt tù có thời hạn; đối với tổ chức còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn. Điều này cho thấy việc buôn bán thuốc lá điện tử không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn.

Từ những phân tích trên có thể thấy, trong bối cảnh pháp luật hiện hành đã xác định rõ thuốc lá điện tử là mặt hàng bị nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh và lưu thông, thì hành vi buôn bán thuốc lá điện tử không còn đơn thuần là một hoạt động thương mại thông thường, mà đã mang bản chất của hành vi buôn bán hàng cấm. Khi một sản phẩm bị đưa vào danh mục cấm đầu tư, kinh doanh và bị nghiêm cấm lưu hành trên thị trường, mọi hoạt động mua bán nhằm mục đích sinh lợi đều tiềm ẩn nguy cơ bị xử lý theo các chế tài hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

CÔNG TY LUẬT TNHH DL PINNACLE